"VSC – vereniging van samenwerkende centra en musea in wetenschap en techniek"
Onderwijsaanbod voor kerndoel 42
De leerlingen leren onderzoek doen aan materialen en natuurkundige verschijnselen, zoals licht, geluid, elektriciteit, kracht, magnetisme en temperatuur.
Activiteit
Alles draait! | Sonnenborgh - museum & sterrenwacht
Alles in het heelal draait. De aarde om zichzelf, de maan rondom de aarde, alle planeten om de zon. Zelfs sterren aan de hemel draaien om elkaar heen. Je zou er duizelig van worden! Gelukkig merk je er niets van. Alhoewel… Zonder al dat draaien zouden we geen dag of nacht hebben. En geen seizoenen. En je zou nooit meer jarig zijn. De leerlingen leren dat allerlei verschijnselen uit hun dagelijks leven veroorzaakt worden door de draaiing van de aarde en de maan. Bij verschillende opstellingen onderzoeken ze hoe dagen, maanden, jaren en seizoenen ontstaan. Ze ontdekken dat je de tijd kunt meten met behulp van de sterren en zien hoe dat vroeger op Sonnenborgh werd gedaan. Ook komen de leerlingen erachter waarom je altijd dezelfde kant van de maan ziet en hoe het komt dat de maan en de sterrenhemel er steeds anders uitzien.
geschikt voor groep 7, 8
Rondleiding
Bezoek met rondleiding | eXplorion – science center
Leerlingen bekijken de expositie over sterrenkunde en ruimtevaart en gaan in een interactieve presentatie op groot scherm mee op reis langs sterren en planeten en bestuderen de zon met een grote sterrenkijker.
geschikt voor Groep 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8
Activiteit
Blitstour langs het Lab | Teylers Museum
Blitstour brengt leerlingen naar het 19e eeuwse laboratorium in de tuin van het museum. Hier doen ze experimenten met de natuurkundige principes Licht, Kracht, Geluid en Elektriciteit. Aan de hand van replica’s van objecten die in het museum te zien zijn leren ze de basis van deze principes begrijpen. De proeven in Het Lab leiden tot een spectaculaire slotscène waar de vonken vanaf vliegen. De leerlingen bekijken uiteraard ook de echte oude objecten in het museum.
geschikt voor Groep 8. ook geschikt voor VO: VMBO, HAVO, VWO brugklas
Speurtocht
Codeboek | Science Center NEMO
Leerlingen maken een speurtocht door de wereld van ICT en komen alles te weten over onder andere computercodes en pincodes. Er kan ook een geheime code worden gekraakt.
geschikt voor Groep 7, 8
kerndoel 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45 en 46
Cursus
Elektronica 1 en 2 | Technika 10 Nederland
Op een speelse manier maken leerlingen zich basisbegrippen uit de elektronica eigen. Werkstukken, proeven, invuloefeningen en puzzels zijn verpakt in een tijdschriftachtige vormgeving.
geschikt voor Groep 5, 6, 7, 8
kerndoel 42
Lespakket
Energie | Science Center NEMO
Bijna alles om ons heen kost energie. Waar komt die energie vandaan? Aan de hand van deze vraag gaan leerlingen op onderzoek uit in verschillende tentoonstellingen over energie. Ze ontdekken waar energie vandaan komt en maken kennis met de brandstof van de toekomst: waterstof.
geschikt voor Groep 7, 8
kerndoel 42
Wedstrijd
FIRST LEGO League | Stichting Techniekpromotie
De FIRST LEGO League is een internationale technologiewedstrijd voor kinderen van 8 tot en met 14 jaar. Wereldwijd doen ongeveer honderdduizend kinderen mee uit meer dan 40 landen. Met een zelfgebouwde robot van LEGO voeren ze in teams allerlei opdrachten uit. Daarnaast doet elk team ook een eigen onderzoek naar de rol van techniek in onze maatschappij. Zowel de robotopdrachten als de onderzoeksopdracht vallen binnen een jaarlijks thema. Thema’s van de afgelopen jaren zijn bijvoorbeeld ‘Ocean Odyssey’ (water) en ‘Power Puzzle’ (energie). Het thema van 2008/2009 is ‘Climate Connections’ (klimaat).
geschikt voor kinderen tussen 8 en 15 jaar
Les
Floor’s zoektocht | Technika 10 Nederland
Een elektriciteitsprogramma opgebouwd rond een spannend verhaal. De opdrachten gaan over elektriciteit en magnetisme. Door ze uit te voeren helpen de leerlingen Floor een stukje verder met haar zoektocht.
geschikt voor Groep 5, 6
Les
Fotografie | Museon
Fotografie betekent letterlijk ‘schrijven met licht’. Na een korte inleiding gaan leerlingen zelf aan de slag met een toestel zonder lens. Na het ontwikkelen maken de leerlingen een afdruk van hun negatief op fotopapier. De resultaten gaan vanzelfsprekend mee naar huis!
geschikt voor Groep 7, 8
Lespakket
Het geheim van het Witte Huis | Technika 10 Nederland
Een programma opgebouwd rond een spannend verhaal. Drie meisjes gaan op onderzoek uit in een verlaten huis en maken griezels. Leerlingen doen proefjes en maken werkstukken waarbij beweging wordt overgebracht met snaarwielen, hefbomen en lucht.
geschikt voor Groep 5, 6
kerndoel 42
Rondleiding
Horen en voelen | Teylers Museum
In deze twee rondleidingen staan de twee belangrijke zintuigen centraal. Bij de rondleiding ‘Voelen’ raken leerlingen fossielen aan, bekijken de barometer, hygrometer en thermometer. Ze krijgen zelfs een echte liefdesmeter in handen, die op hun eigen temperatuur werkt. Tijdens de rondleiding ‘Horen’ wordt er geluisterd naar geluid, resonantie onderzocht en proeven gedaan met stemvorken. In het Educatief Paviljoen onderzoeken de kinderen hoe de draadjestelefoon werkt, testen een vacuümpomp en de Maagdenburger halve bollen en bedienen meters voor temperatuur, luchtdruk en vochtigheid. De rondleidingen kunnen beide gevolgd worden (binnen twee weken) of afzonderlijk.
geschikt voor Groep 6,7 en 8.
Lab
Jeugdlab | Universiteitsmuseum Utrecht
Wetenschap speelt zich onder je neus af, dus ook op school of thuis. Het Jeugdlab is daarom ingericht met kamers alsof je thuis bent. Hier ga je lekker zitten op de spijkerbank, draai je de kranen van de douche open of je stopt je hand in de snoepdoos. In het Jeugdlab worden leerlingen zelf wetenschappers in de dop en kunnen aan labtafels proefjes doen. Ze vallen van de ene verbazing in de andere. Hoe een verschijnsel in elkaar steekt ontdekken ze door zelf te x-perimenteren met hun zintuigen, licht en geluid. Net als wetenschappers van nu en wetenschappers van 100 jaar geleden.
geschikt voor Groep 7, 8
Rondleiding
Knetterende Elektriciteit! | Teylers Museum
In het museum staat de grootste elektriseermachine ter wereld. Martinus van Marum, de eerste directeur van Teylers Museum, liet hem in 1787 bouwen. Toen elektriciteit nog een onbekend verschijnsel was, wilde hij onderzoeken wat elektrische vonken zijn. De kennismaking met elektriciteit begint daarom bij deze machine. De leerlingen ontdekken wat stroom is en wat het verschil is tussen statische en dynamische elektriciteit. Ze mogen zien en voelen (ongevaarlijk) hoe het geleiden van stroom werkt en de Wimshurstmachine laat hun haren te berge rijzen! In het Educatief Paviljoen bekijken de leerlingen een kort filmpje over (statische) elektriciteit en doen ze zelf een aantal eenvoudige proefjes met stroom.
geschikt voor Groep 6, 7, 8
Project
Kunstige constructies | De Spelerij
De leerlingen oriënteren zich in De Spelerij en gaan daarna aan de slag in De Uitvinderij. Ze krijgen de opdracht diverse objecten te onderzoeken op beweging, overbrenging en natuurkundige fenomenen. In de ontwerp- en denktijd die daarop volgt lunchen de leerlingen met zelfgebakken broodjes. Daarna gaan ze in groepsverband een object of machine bouwen.
geschikt voor Groep 7, 8
Lespakket
Maan ik kom eraan | Space Expo
Dit lespakket ruimtevaart bevat verschillende lessen van taal en rekenen tot dans en muziek. Hiermee is een gevarieerde lessenreeks te geven.
geschikt voor Groep 3, 4
Les
Magnetisme | Museon
Magneten vind je overal om je heen. Je kunt er briefjes mee op de koelkast plakken, of mee spelen. Ze kunnen elkaar aantrekken en elkaar wegduwen. Maar ook de aarde is zelf één grote magneet. Hoe herken je eigenlijk een magneet? En weet je wel zeker hoe een magneet eruit ziet? In deze les beantwoorden de leerlingen bovenstaande vragen zelf, met hulp van de Museondocent die daarvoor een aantal spannende demonstraties doet. Daarna zijn leerlingen zelf bezig met het doen van proeven. Zo ontdekken en leren ze nog meer over magnetisme.
geschikt voor Groep 6
Speurtocht
Moen’s project | Science Center NEMO
Het buitenaardse wezentje Moen roept de hulp in van leerlingen bij de beantwoording van zijn vragen over het leven op aarde.
geschikt voor Groep 1, 2, 3, 4
kerndoel 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45 en 46
Activiteit
Museum voor de klas: Wie is de dader? | Universiteitsmuseum Utrecht
De bijzondere microscoop van Johan is gestolen. Hij vraagt de klas om hulp bij het oplossen van de diefstal. In het jeugdlab gaan de leerlingen op onderzoek uit. Door alle sporen te onderzoeken wordt de dader ontmaskerd. Wie is de dader? is een programma voor Utrechtse scholen in het kader van het project ‘Museum in de klas’. In samenwerking met het Utrechts Centrum voor de Kunsten.
geschikt voor Groep 8
Lespakket
Onderzoek | Science Center NEMO
Het lespakket Onderzoek hoort bij de tentoonstelling Fenomena. Met het lespakket ontwikkelen uw leerlingen een kritische en onderzoekende houding. Ze maken kennis met het doen van onderzoek, en voeren zelfstandig enkele onderzoeken uit aan natuurwetenschappelijke verschijnselen, zoals licht, geluid, magnetisme en elektriciteit. Tijdens de interactieve demonstratie Lucht en Vacuüm doorlopen uw leerlingen de stappen van onderzoek doen.
geschikt voor Groep 5/6
kerndoel 42
Lespakket
Ontwerpen | Science Center NEMO
Het lespakket ‘Ontwerpen’ sluit aan bij het leergebied Natuur en Techniek, en is ontwikkeld bij de tentoonstelling Krachtpatsers. Met dit lespakket maken uw leerlingen kennis met een ontwerpcyclus. Ook leren zij meer over de invloed van vormen, krachten en evenwicht op het ontwerp van een product. Ontwerpen is geschikt voor het digibord.
geschikt voor Groep 7/8
Speurtocht
Piratenboek | Science Center NEMO
Leerlingen gaan als piraat op zoek naar de verborgen schat van Hannitas. Aan de hand van een speurtocht ontdekken de kinderen NEMO.
geschikt voor Groep 5, 6
kerndoel 34, 35, 36, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45 en 46
Les
Practicum natuurwetenschap | Twents Techniekmuseum HEIM
Leerlingen ontdekken allerlei natuurwetenschappelijke principes. De opdrachten behandelen thema’s als; lucht, water, elektriciteit, weeg- en meettechniek.
geschikt voor Groep 7, 8
Workshop
Raketbouw | eXplorion – science center
Leerlingen bouwen en lanceren een raket die ruim 100 meter hoog gaat. Ze leren de raket kennen als ‘vrachtauto voor de ruimte’, maar ook de dingen die je met zo’n raket lanceert (satellieten).
geschikt voor Groep 3, 4, 5, 6, 7, 8
Lespakket
Reis door de Geest | Science Center NEMO
Het lespakket Reis door de Geest hoort bij de gelijknamige tentoonstelling over het meest mysterieuze orgaan van ons lichaam: het brein. Uw leerlingen maken op school kennis met optische illusies en moeilijke raadsels. Ze leren over bijzondere kunsten, maar ook over de tekortkomingen van ons brein.
geschikt voor Groep 7/8
Rondleiding
Ruimtevaart | Space Expo
De gidsen van Space Expo nemen de leerlingen mee op hun eigen ruimtereis. Ze vertellen op een duidelijke, eenvoudige en interactieve manier over de ruimtevaart.
geschikt voor Groep 3, 4, 5, 6, 7, 8
Project
Science Center op School | Science Center NEMO
Het project Science Center op School daagt leerlingen uit een eigen exhibit te maken. Een medewerker van NEMO is de opdrachtgever voor het bouwen van de exhibits. Als afsluiting van het project richten leerlingen een volledig ingericht science center in op de eigen school. Medeleerlingen en ouders proberen de exhibits uit.
geschikt voor Groep 7, 8
Activiteit
Science center op School | Sonnenborgh - museum & sterrenwacht
In een science center komen leerlingen op een speelse en actieve manier van alles te weten over wetenschap en techniek. Tijdens het spannende project Science Center op School bouwen leerlingen hun eigen science center. Na een inspirerend bezoek aan de science centers Sonnenborgh en het Universiteitsmuseum maken leerlingen op school een tentoonstelling met hun eigen exhibits, die ouders en medeleerlingen kunnen komen uitproberen. Science Center op School is een vakoverstijgend project, waarin leerlingen verschillende (technische) vaardigheden opdoen. Ze leren een onderzoekende houding aan te nemen en probleemoplossend te denken, maar ook om samen te werken en schriftelijk en mondeling te presenteren. De stichting Nationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie won met dit project de NOT Innovatieprijs 2007 in de categorie Onderwijs & Leren in het algemeen.
geschikt voor groep 7, 8
Activiteit
Science Center op School | Universiteitsmuseum Utrecht
Combinatiebezoek aan Universiteitsmuseum Utrecht en Sonnenborgh-museum & sterrenwacht. Het project Science Center op School daagt leerlingen uit om een eigen science center te maken met zelf ontworpen en gebouwde exhibits. In dit project doen leerlingen verschillende (technische) vaardigheden op, leren ze een onderzoekende houding aan te nemen, probleemoplossend te denken maar ook om samen te werken en schriftelijk en mondeling te presenteren.
geschikt voor Groep 7, 8
Lespakket
Science-theater Newton of De Appel die naar de Maan viel | Technika 10 Nederland
theatervoorstelling Newton of De Appel die naar de Maan viel. Deze magische voorstelling van Ila van der Pouw gaat over het wonderlijke leven en werk van Isaac Newton, zijn huishoudster, haar kat, zijn bulldog en een giftige pad. Van der Pouw voert de wetenschapper op met drie poppen. Van jong tot oud. Het publiek volgt Newton in de tijd en ziet dat zijn ontdekkingen van toen in ons dagelijks bestaan nog steeds van groot belang zijn. Na de première gaat deze science-voorstelling voor kinderen van 6 jaar en ouder het land door, als vrije en als schoolvoorstelling. Bij de voorstelling hoort een door Technika 10 Nederland ontwikkelde, gratis downloadbare science-lesmodule met werkbladen en een door Kunstencentrum Triade ontwikkelde serie spelopdrachten.
geschikt voor groep 6 tot en met 8 en de brugklas
Workshop
Solderen | Twents Techniekmuseum HEIM
Leerlingen solderen een werkje met koperdraad en tin.
geschikt voor Groep 4, 5, 6, 7, 8
Spel
Spel der techniek | Twents Techniekmuseum HEIM
Kennismaken met verschillende technische werkingen en wetenschappelijke principes. Er is een fiets waarbij je kunt aflezen hoeveel energie er opgewekt wordt en er zijn puzzels die ruimtelijk inzicht en rekenkundige vaardigheden vragen.
geschikt voor Groep 4, 5, 6, 7, 8
Lespakket
Spiegels en Zeepbellen | Science Center NEMO
Het lespakket hoort bij de tentoonstelling Fenomena. Centraal staan spiegels. De leerlingen doen zelf kleine onderzoeken met spiegels zowel op school als in NEMO. In de workshop Zeepbellen ontdekken ze of een zeepbel altijd rond is en of je een bel in een bel kunt maken. Tijdens de afsluitende les op school maken de leerlingen een periscoop, waarmee ze over een tafel heen kunnen kijken.
geschikt voor Groep 3/4
kerndoel 42
Les
Stadsnatuur | Natuurhistorisch Museum Rotterdam
Na een inleiding over de dieren in het museum en het thema Stadsnatuur, waarbij verschillende typen natuur in de stad worden toegelicht, gaan de leerlingen zelf in groepjes op onderzoek uit om antwoorden te vinden op vragen als: Welke soorten zijn er in de stad te vinden? Is stadsnatuur alleen maar leuk of zijn er ook nadelen? Hoe passen soorten zich aan aan een stadse omgeving en hoe komen nieuwe soorten in de stad terecht? Wat doet de Rotterdamse natuur met afval? Beleving en tastbare voorbeelden maken deze les aansprekend.
geschikt voor onderbouw voortgezet onderwijs
Spel
Sterrenbeeldenspel | eXplorion – science center
Leerlingen leren sterrenbeelden kennen en de verhalen die erbij horen. Ze gaan aan de slag om een sterrenbeeld van hun keus uit te werken zodat in de klas straks één grote sterrenhemel te zien is.
geschikt voor Groep 2, 3
Leskist
Sterrenkunde: Spruitjes in Space | Teylers Museum
Teylers Museum heeft een kleine maar prachtige collectie sterrenkundige apparaten. De leskist ‘Spruitjes in Space’ is gemaakt voor kinderen die nieuwsgierig zijn naar de zon, maan, sterren en planeten en alle andere bijzondere verschijnselen in de ruimte. Het materiaal uit de kist geeft docenten een handleiding voor drie boeiende lessen over tijd en ruimte. De werkvellen zorgen voor een creatieve verwerkingsles over ‘planeetbeesten’. In het museum leidt het speurboekje de leerlingen naar antwoorden op vragen over telescopen, sterrenbeelden, meteorieten en het zonnestelsel. In het Educatief Paviljoen onderzoeken de leerlingen hoe het zit met meteorietkraters, de omloop van de aarde om de zon en de afstanden in de ruimte.
geschikt voor Groep 6, 7
Spel
Stroomkwartet | Technika 10 Nederland
Een kwartet met elektriciteit als onderwerp. 40 kaarten en het bijbehorende doosje moeten uit karton worden gesneden.
geschikt voor Groep 5, 6, 7, 8
kerndoel 42
Overnachting
Technopolis®-nacht | Technopolis
Een nacht vol experimenteerplezier! Tussen de interactieve opstellingen wordt er eerst een zacht bedje gezocht, waarna het avontuur kan beginnen. De hele groep voert proefjes uit en wordt meegesleept in een spannend doeavontuur met een wetenschappelijk sfeertje, doorheen heel Technopolis®. ’s Morgens wacht er een lekker ontbijt!
geschikt voor 8 - 12 jaar
Workshop
Tijdmeten door de eeuwen heen | Museum van het Nederlandse Uurwerk (MNU)
Dit project gaat over tijdmeten. Kinderen ervaren hoe ze zélf tijd kunnen meten en leren over de klokken die in de loop van de geschiedenis ontwikkeld zijn. Verschillende thema’s komen in het project samen: het belang van tijdmeten, de werking van de vroegste tijdmeters, de werking van klokken, de loop van de aarde en de maan, het ontstaan van dag en nacht, maand en jaar, de functie van klokken, vormgeving en symboliek in klokken.
geschikt voor Groep 7, 8
Test
TQ Parcours | Technopolis
Ook benieuwd naar het Techniek Quotiënt van de leerlingen? Doorheen het TQ-parcours zetten uitdagende meerkeuzevragen hen aan het denken en al experimenterend komen ze tot de juiste antwoorden. Met een elektronische sleutel volgen ze een uitgestippelde route langs 15 geselecteerde opstellingen. Na afloop ontvangt elke leerling een diploma met zijn/haar score. Ook als leerkracht kan je de resultaten van de leerlingen afdrukken in een rapport. Er wordt vooraf een map toegestuurd met extra informatie en tips om het thema verder uit te diepen in de klas.
geschikt voor 10 - 12 jaar
Les
werkboekjes Techniek: Bouwwerk, Draaimoment en Watt? | Technopolis
Hoe maak je leerlingen warm voor krachten, elektriciteit en tandwielen? Technopolis® stippelde 3 rally’s uit, die de leerlingen opdrachtgericht rondleiden. Er zijn 3 thema’s beschikbaar: Bouwwerk, Draaimoment en Watt?. Het bijhorende didactisch dossier dat vooraf wordt toegestuurd, biedt extra informatie voor een goede voorbereiding en nabespreking in de klas.
geschikt voor 12 - 14 jaar
kerndoel 42
Les
Werken met licht | Museon
Elk verlicht of licht uitzendend voorwerp straalt lichtstralen uit, die wij opvangen met onze ooglenzen, waardoor we voorwerpen ‘zien’. Om nog meer of beter te kunnen zien, hebben mensen optische instrumenten, zoals brillen, microscopen, kijkers en telescopen. In deze les wordt verklaard hoe ze werken.
geschikt voor Groep 8
kerndoel 42
Les
Werken met stroom | Museon
Onze moderne wereld kan niet zonder elektriciteit. Deze energie zorgt ervoor dat lampen gaan branden, auto’s starten, tv’s en radio’s spelen en nog veel meer. Voor de moderne mens is dat doodnormaal. Toch weet haast niemand wat er precies gebeurt. Wat stroomt er precies door die draden? Waar komt het vandaan? Hoe werken die knopjes? In deze practicumles wordt een tipje van de sluier opgelicht.
geschikt voor Groep 8
kerndoel 42
Activiteit
Wie wat bewaart, heeft wat! | Teylers Museum
Deze spannende ontdekkingstocht brengt kleuters uit groep 1 en 2 langs alle mogelijke voorwerpen die in Teylers Museum bewaard worden. Groepjes van max. 5 kinderen krijgen een tasje mee met kleine objecten die horen bij opdrachten her en der in het museum. De ene keer doen ze een memoryspel over dieren met of zonder huisjes, de andere keer onderzoeken ze welke materialen een magneet eigenlijk aantrekt of wat Pieter Teyler zelf bewaarde. Hierbij is geen rondleider nodig: begeleiding vanuit de school is genoeg (één begeleider voor 5 kinderen). Het programma, met leskist, maakt deel uit van het schoolbrede project ‘Wie wat bewaart, heeft wat!’ van de Stichting Erfgoed Haarlem (www.wiewatbewaartheeftwat.nl).
geschikt voor Groep 1 en 2
Activiteit
Zintuigen klutsen | Universiteitsmuseum Utrecht
Kleuren proeven en geuren zien: de uitvinder snapt er niets van en heeft hulp nodig. Indigo is een uitvinder die de wereld rondfietst op zijn bakfiets. Hij heeft een raadsel dat hij op wil lossen. Hij is er zo nieuwsgierig naar!
Indigo is net zo nieuwsgierig als zijn grote held, Thomas Edison, de beroemdste en grootste uitvinder ooit. Deze heeft onder andere de gloeilamp en de fonograaf (voorloper van de grammofoon) uitgevonden. Indigo vertelt een aantal verhalen uit het leven van Edison. Zo was hij grotendeels doof, maar wel gek op pianomuziek en hij had een speciale manier om daar toch naar te luisteren. Door zijn bijzondere oplossing komt Indigo op het idee om zintuigen te klutsen; kun je kleur proeven, geluid voelen en geuren zien? De kinderen onderzoeken samen met Indigo enkele verschijnselen rond zintuigen en zintuigklutsen. Kunnen ze daarmee ook Indigo’s probleem oplossen?
geschikt voor Groep 5, 6, 7
Lespakket
‘Kleuters in de stad’ | Technopolis
Uren leerplezier met vertelprenten, knutselmateriaal en een rollenspel over het ‘tot de verbeelding sprekende’ leven in de stad.
geschikt voor Groep 2, 3