"VSC – vereniging van samenwerkende centra en musea in wetenschap en techniek"
Sonnenborgh - museum & sterrenwacht
+31 (0)30 230 28 18
Op een eeuwenoud bolwerk in de binnenstad van Utrecht is Sonnenborgh – museum & sterrenwacht gelegen. Zoals de naam al aangeeft is de in 1853 gebouwde sterrenwacht meer dan een museum. Bezoekers kunnen een rondleiding volgen door het gebouw en het uit 1552 daterende bolwerk. Daal af naar de 16de eeuw en ontdek de kanonsgaten in de kazematten achter de drie meter dikke muren, neem een kijkje in de oude waterput of in de 16 e -eeuwse latrine. Op Sonnenborgh – museum & sterrenwacht is ook een rijke collectie aan telescopen te vinden. In het verleden werden deze gebruikt voor onderzoek naar tal van dingen zoals sterren, planeten en de zon. Tegenwoordig kan er nog steeds met enkele van deze telescopen waargenomen worden op kijkavonden, zondagen en tijdens speciale evenementen.
- Aanbod voor bezoekers
- Naar aanbod voor onderwijs
Tentoonstelling
Bastion
Beleef in Sonnenborgh de bijzondere geschiedenis van een Utrechts bastion. Daal af naar de 16e eeuw en ontdek de kanonsgaten in de kazematten achter de drie meter dikke muren. Neem een kijkje in de oude waterput of in de 16e-eeuwse latrine.
geschikt voor volwassenen, kinderen
vakgebied Geschiedenis
Tentoonstelling van collectie
Meridiaanzaal
Eeuwenlang hadden veel steden een eigen sterrenwacht om de tijd te bepalen. Ook de Meridiaanzaal van Sonnenborgh is voor dit doel gebouwd. Tot het begin van de twintigste eeuw werd met een speciale kijker, die op de meridiaan van Utrecht stond opgesteld, de sterrenhemel waargenomen om de tijd te meten. Deze Meridiaanzaal is in 2003 gerestaureerd en teruggebracht in de stijl van de negentiende eeuw. Sterrenkundigen zijn nu weer in staat om net als vroeger de tijd op de klok in Utrecht tot op een honderdste van een seconde nauwkeurige aan de hand van de sterren te bepalen!
geschikt voor volwassenen, kinderen
vakgebied Astronomie
Tentoonstelling met exhibits
Weer en Zon zaal
Het Weer: iedereen heeft het er over, maar wie er meer van wil weten kan terecht bij Sonnenborgh – museum & sterrenwacht. Hier stichttte de beroemde meteoroloog C. Buys Ballot in 1854 het KNMI en de sterren-wacht. Hoe zit dat ook alweer met de wet van Buys Ballot? Neem zelf de proef op de som en ontdek wat er allemaal bij komt kijken als je het weer bestudeert.
Op de Utrechtse sterrenwacht is eigenlijk maar één ster heel precies onderzocht, de Zon. Maar hoe ontcijfer je de geheimen van die gloeiend hete gasbol, zonder dat je er naar toe kunt reizen? Je kijkt door spectroheliograaf (deze rafelt het licht van de zon in de kleuren van de regenboog uiteen) en je doet proeven waarmee je ontdekt uit welke gassen de zon bestaat.
geschikt voor volwassenen,kinderen
vakgebied Astronomie en Meteorologie
- Aanbod voor onderwijs
- Naar aanbod voor bezoekers
Activiteit
Alles draait!
Alles in het heelal draait. De aarde om zichzelf, de maan rondom de aarde, alle planeten om de zon. Zelfs sterren aan de hemel draaien om elkaar heen. Je zou er duizelig van worden! Gelukkig merk je er niets van. Alhoewel… Zonder al dat draaien zouden we geen dag of nacht hebben. En geen seizoenen. En je zou nooit meer jarig zijn. De leerlingen leren dat allerlei verschijnselen uit hun dagelijks leven veroorzaakt worden door de draaiing van de aarde en de maan. Bij verschillende opstellingen onderzoeken ze hoe dagen, maanden, jaren en seizoenen ontstaan. Ze ontdekken dat je de tijd kunt meten met behulp van de sterren en zien hoe dat vroeger op Sonnenborgh werd gedaan. Ook komen de leerlingen erachter waarom je altijd dezelfde kant van de maan ziet en hoe het komt dat de maan en de sterrenhemel er steeds anders uitzien.
geschikt voor groep 7, 8
Activiteit
Reis door de ruimte
Wat doet een astronaut en wat moet hij of zij allemaal weten? En waar moet je rekening mee houden als je de ruimte in gaat? De leerlingen krijgen een heuse astronautencursus en gaan op missie in Sonnenborgh. Ze bouwen een raket en schieten die af, doen proeven rond zwaartekracht en gewichtloosheid en gaan op zoek naar leven. Ze onderzoeken in een echte Glovebox hoe astronauten in een ruimteschip veilig experimenten kunnen doen en leren hoe je in een ruimtestation kunt leven. Om de ruimte wat dichterbij te halen brengen de leerlingen een bezoek aan de Merz telescoop en kunnen bij helder weer een projectie van de zon bekijken.
geschikt voor Groep 6, 7, 8
kerndoel
Activiteit
Reis door de tijd
“Soldaten, let op. We gaan Sonnenborgh veroveren! Jullie taak is om te spioneren en het fort binnen te dringen. Vertel me hoeveel kanonnen en musketiers er zijn, hoe sterk het is en vooral: hoe we het te pakken kunnen krijgen!” In de 16e eeuw liet Karel de Vijfde in zijn hele rijk bastions bouwen om steden te verdedigen tegen legers met kanonnen. Leerlingen proberen om bastion Sonnenborgh te veroveren en leren zo hoe sterk en onneembaar zo’n verdedigingswerk was. Bij het kanon ontdekken ze waarom dat aan de muur bevestigd was, een duik in de verkleedkist brengt ze terug naar de 16e eeuw en de latrine geeft ze een idee van het dagelijks leven van de soldaten. Als ze horen dat soldaten in een naburig bastion ziek zijn, maken de leerlingen kennis met de geneeskunde uit die tijd en brouwen ze zelf geneeskrachtige drankjes.
geschikt voor groep 4, 5, 6
Activiteit
Science center op School
In een science center komen leerlingen op een speelse en actieve manier van alles te weten over wetenschap en techniek. Tijdens het spannende project Science Center op School bouwen leerlingen hun eigen science center. Na een inspirerend bezoek aan de science centers Sonnenborgh en het Universiteitsmuseum maken leerlingen op school een tentoonstelling met hun eigen exhibits, die ouders en medeleerlingen kunnen komen uitproberen. Science Center op School is een vakoverstijgend project, waarin leerlingen verschillende (technische) vaardigheden opdoen. Ze leren een onderzoekende houding aan te nemen en probleemoplossend te denken, maar ook om samen te werken en schriftelijk en mondeling te presenteren. De stichting Nationaal Centrum voor Wetenschap en Technologie won met dit project de NOT Innovatieprijs 2007 in de categorie Onderwijs & Leren in het algemeen.
geschikt voor groep 7, 8
Activiteit
Sterrren kijken
Haal de hemel dichterbij met echte telescopen, bekijk met eigen ogen de ringen van Saturnus en zie hoe het dak van de sterrenkoepels draait. Een duizelingwekkende en verrassende excursie.Bij helder weer nemen de leerlingen een kijkje door verschillende telescopen. Afhankelijk van de stand van de hemellichamen bekijken ze de kraters op de maan, de ringen om Saturnus, de manen van Jupiter, sterrenbeelden of nevels. Tijdens de rondleiding staan de telescopen en het observeren van de nachtelijke hemel centraal. Als het bewolkt is, kunnen leerlingen toch door een telescoop kijken die op een gebouw gericht staat. Ook maken ze dan een sterrenkaart om zelf de weg langs de sterrenhemel te kunnen vinden.
geschikt voor groep 7, 8
kerndoel
Rondleiding
Van bastion tot koepel
Ontdek op Sonnenborgh de geheimen van het 16e-eeuwse bastion, beklim de trappen naar de sterrenkoepels en haal met antieke en moderne telescopen het heelal dichterbij. In de weer en zon zaal doe je proefjes als een echte weer man of je zet je horloge gelijk op de Utrechtse tijd in de Meridiaanzaal.
Voor schoolgroepen worden op afspraak speciale rondleidingen door het gehele museum verzorgd. Van eind september tot begin april is het ook mogelijk om een avondrondleiding te boeken, zodat de leerlingen door de telescoop sterren kunnen kijken (bij helder weer).
geschikt voor Groep 7, 8
kerndoel 46
Ontdekkingstocht
Verdedig Utrecht
1552, De bouw is voltooid. Bastion Sonnenborgh kan worden betrokken door musketiers en kanonniers, klaar om Utrecht te verdedigen. Zelfs tegen het nieuwste oorlogsgeschut: het kanon. Wanneer de leerlingen proberen om Sonnenborgh te veroveren, leren ze waarom het bastion zo’n sterk en onneembaar verdedigingswerk was. Bij het kanon ontdekken ze hoe zwaar en tijdrovend het laden was, een duik in de verkleedkist brengt ze terug naar de 16e eeuw en de latrine geeft ze een idee van het dagelijks leven. Wanneer soldaten in een naburig fort geveld worden door ziekte, maken de leerlingen kennis met de geneeskunde uit die tijd en brouwen zelf geneeskrachtige dranken.
geschikt voor Groep 4, 5 en 6
Activiteit
Weer meten is meer weten
Hoe hard waait het als de wind je paraplu bijna uit je handen rukt? Hoeveel regen valt er als er hier en daar een bui valt? Na een korte introductie over de geschiedenis van het KNMI op Sonnenborgh en het meten van het weer, kunnen leerlingen op een actieve en prikkelende manier aan de slag in de tentoonstelling Weer. Ieder groepje diept een van de weersverschijnselen uit (temperatuur, luchtvochtigheid, luchtdruk, windsnelheid en neerslag). De waarnemingen worden samengevoegd en de leerlingen stellen zo een actueel weerbericht van Sonnenborgh op. Het bezoek aan Sonnenborgh is pas compleet met een blik door de telescoop. Leerlingen bezichtigen de Merz telescoop en kunnen bij helder weer een projectie van de zon bekijken.
geschikt voor Groep 7, 8
kerndoel 43